तुमचा फोन, लॅपटॉप आणि पैसे यांच्यासाठी सोपी सुरक्षा चेकलिस्ट

नेहमीची लक्षणं आहेत: बॅटरी पटकन संपणं, समजत नाही असा डेटा वापर, तुम्ही न घातलेली अॅप्स, आणि तुम्ही न केलेल्या कामांचे ओटीपी किंवा बँकेचे मेसेज येणं. Android वर Settings ▸ Accessibility ▸ Downloaded apps आणि Settings ▸ Apps ▸ Special app access ▸ Device admin apps उघडा - तिथे काहीही अनोळखी असेल तर तो गंभीर इशारा आहे. शंका असेल तर वाय-फाय आणि मोबाइल डेटा बंद करा, दुसऱ्या डिव्हाइसवरून ईमेल आणि बँकेचे पासवर्ड बदला, आणि मदतीच्या पानावरच्या पायऱ्या करा.

पैसे जाणारच आहेत असं गृहीत धरा. कार्डावर छापलेल्या नंबरवरून बँकेला फोन करून खातं किंवा कार्ड ब्लॉक करून घ्या, मग 1930 वर फोन करा. ज्या खात्याचा ओटीपी होता त्याचा आणि तुमच्या ईमेलचा पासवर्ड बदला. काही घडतंय का ते पाहत थांबू नका - पहिला तास हीच ती वेळ आहे जेव्हा ट्रान्सफर थांबवता येतो.

नाही, कधीच नाही. QR कोड स्कॅन करून पिन टाकल्याने पैसे नेहमी बाहेर जातात. पैसे घेण्यासाठी तुम्ही फक्त तुमचा UPI ID किंवा फोन नंबर देता. कुणी म्हणालं की पैसे मिळवण्यासाठी स्कॅन करावं, request अप्रूव्ह करावी किंवा पिन टाकावा लागेल, तर तो तुमच्याकडून पैसे घेतोय.

WhatsApp मध्ये Settings ▸ Privacy ▸ Calls ▸ Silence unknown callers चालू करा. फोनमध्ये डायलरचं स्पॅम प्रोटेक्शन चालू करा आणि तुमच्या ऑपरेटरकडे DND नोंदवा. फसवणुकीचे नंबर sancharsaathi.gov.in च्या Chakshu विभागातून रिपोर्ट करा म्हणजे ते सगळ्यांसाठी ब्लॉक होतील. आणि अनोळखी आंतरराष्ट्रीय मिस्ड कॉलवर कधीही परत फोन करू नका.

1930 ही भारताची राष्ट्रीय सायबर फसवणूक हेल्पलाइन आहे. फसवणुकीमुळे खात्यातून पैसे गेले की त्याच क्षणी फोन करा - दुसऱ्या दिवशी नाही. सुरुवातीचे काही तासच ती वेळ आहे जेव्हा ट्रान्सफर थांबवता येतो. सोबत cybercrime.gov.in वर लेखी तक्रारही नोंदवा; दोन्ही आवश्यक आहेत.

myaadhaar.uidai.gov.in वर जा, आधार नंबर आणि ओटीपीने साइन इन करा, आणि Lock/Unlock Biometrics निवडा. त्याने बोटांच्या ठशांवरून होणारी पैशांची फसवणूक थांबते. तिथेच VID सुद्धा तयार करा म्हणजे आधार नंबरऐवजी तो देता येईल, आणि masked आधार डाउनलोड करा जिथे कुणी प्रत मागेल तिथे द्यायला.

बहुतेक लोकांसाठी कोणतंही नाही. Play Protect आधीच आत आहे, आणि Android 16 मध्ये Advanced Protection चं बटण कोणत्याही बाहेरच्या अॅपपेक्षा जास्त करतं. एक जास्तीचं हवं असेल तर C-DAC चं M-Kavach 2 मोफत आहे, जाहिरातींशिवाय आणि तुमचा डेटा विकत नाही. मोफत क्लीनर आणि बूस्टर अॅप्स टाळा - ती बहुतेक जाहिराती दाखवतात आणि डेटा गोळा करतात.

नाही. विमानतळ, हॉटेल, कॅफे किंवा स्टेशनवर तुमच्या फोनचं हॉटस्पॉट वापरा. सार्वजनिक नेटवर्कशी जोडावंच लागलं, तर त्यावर बँकिंग करू नका, आणि वाय-फायच्या लॉगिन पानावर Google किंवा Facebook ने साइन इन कधीच करू नका - कोणत्याही खऱ्या नेटवर्कला त्याची गरज नसते.

तीन गोष्टी बहुतेक काम करतात: घरचा कोड वर्ड ठरवा म्हणजे घाबरलेल्या कॉलची तपासणी करता येईल; त्यांच्या फोनमध्ये तुमच्या पॅनलवरून NextDNS लावा म्हणजे फसवणुकीच्या साइट उघडण्याआधीच थांबतील; आणि या साइटवरची चेकलिस्ट एकदा एकत्र बसून पूर्ण करा. त्यांना स्पष्ट सांगा की काही चुकीचं वाटलं तर तुम्हाला फोन केल्याबद्दल ते कधीही रागावले जाणार नाहीत.

एक फसवणूक ज्यात गणवेशातले लोक व्हिडिओ कॉलवर सांगतात की तुमचा आधार, सिम किंवा बँक खातं एखाद्या गुन्ह्याशी जोडलेलं आहे, आणि नाव स्वच्छ करण्यासाठी पैसे पाठवेपर्यंत तुम्हाला कॅमेऱ्यासमोर आणि गप्प ठेवतात. भारतीय कायद्यात डिजिटल अरेस्ट असं काहीही नाही. कोणताही अधिकारी व्हिडिओ कॉलवर अटक करत नाही किंवा प्रकरण मिटवण्यासाठी पैसे मागत नाही. फोन कट करा आणि कुणाला तरी सांगा.